
Các đồng chí lãnh đạo xã Xuân Phú dâng hoa tại Di tích Dốc Tầng – nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Quế Sơn nhân dịp Xuân Bính Ngọ 20216.
Theo lời kể của các vị cao niên, trước đây, Dốc Tầng là con dốc nối với các con đường mòn: một nhánh đi Chợ Gò; một nhánh đi xóm Chiến; một nhánh đi xóm Tạ. Hai bên dốc là hai hàng cây bứa sum sê, cuối dốc là Khe Chiên với hai bờ là những bụi tre, trảy như một giao thông hào tự nhiên rất thuận lợi cho việc trốn thoát nếu bị địch phát hiện. trải qua quá trình biến đổi của thiên nhiên và sự tàn phá của chiến tranh, hiện nay Dốc Tầng bị bối lấp thành một khoảnh đất khá rộng, đầy cát trắng, được phủ xanh bởi vườn keo và bạch đàn.
Ngược dòng thời gian, trở về những năm 30 của thế kỷ trước, lúc bấy giờ phong trào cách mạng quần chúng Quế Sơn phát triển nhanh và mạnh, sau khi nắm chắc tình hình, ngày 16 tháng 4 năm 1930, đồng chí Phạm Thâm, Phó Bí thư Tỉnh ủy đã tổ chức một cuộc họp với những hội viên cốt cán của Nông Hội đỏ tổng Xuân Phú tại Dốc Tầng (Quế Trạch). Tại đây, đồng chí Phạm Thâm phổ biến Điều lệ Đảng và chính thức kết nạp Đoàn Xuân Trinh, Võ Kiên, Ngô Châu vào Đảng Cộng sản Việt Nam và công bố quyết đinh thành lập Chi bộ ghép Quế Trạch – Phương Trì – Hòa Mỹ, chỉ định Đoàn Xuân Trinh làm Bí thư Chi bộ. Hai tháng sau, kết nạp thêm các đồng chí khác vào Đảng, nâng đảng viên của chi bộ ghép lên 6 người. Cùng thời gian này, phong trào nông Hội đỏ ở Nghi Hạ, Nghi Trung cũng đòi hỏi phải có tổ chức của Đảng để lãnh đạo. Sau khi thành lập chi bộ ghép ở tổng Xuân Phú, ngày 18 tháng 4 năm 1930, đồng chí Phạm Thâm đến Nghi Hạ xúc tiến việc thành lập Chi bộ ghép Nghi Hạ - Nghi Trung gồm 6 đảng viên. Đến tháng 8 năm 1930, Tổ Đảng Trung Phước được thành lập có 3 đảng viên. Trên cơ sở đó, ngày 16 tháng 9 năm 1930, Tỉnh ủy Quảng Nam ra quyết định thành lập Đảng bộ huyện Quế Sơn và chỉ định đồng chí Đoàn Xuân Trinh làm Bí thư Huyện ủy lâm thời.
Được sự chỉ đạo chặt chẽ của Tỉnh ủy, cộng với nỗ lực của cán bộ, đảng viên và quần chúng cách mạng trung kiên, phong trào cách mạng ở Quế Sơn đã chuyển sang một giai đoạn mới dưới sự lãnh đạo của các Chi bộ và Đảng bộ huyện. Các tổ chức đảng ở huyện Quế Sơn ra đời đã thể hiện tính khẩn trương, kịp thời và nhạy bén của phong trào cách mạng nơi đây; là bước tiến quan trọng, đánh dấu sự chuyển biến có tính chất toàn diện và sâu sắc của phong trào yêu nước trên địa bàn huyện nhà.
Chi bộ ghép Quế Trạch – Phương Trì – Hòa Mỹ ra đời là bước ngoặt quan trọng của lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân Quế Sơn. Trong điều kiện bị kiểm soát chặt chẽ bởi bộ máy cai trị hà khắc với nhiều thủ đoạn thâm độc của chế độ thực dân, phong kiến với mạng lưới mật thám, Việt gian dày đặc mà chọn được địa điểm an toàn, bí mật, thật bất ngờ tại Dốc Tầng để tổ chức một hội nghị nhằm kết nạp những đảng viên cộng sản đầu tiên đồng thời tuyên bố thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên ở huyện Quế Sơn khi chỉ sau 73 ngày Đảng Cộng sản Việt Nam và sau 18 ngày Đảng bộ tỉnh Quảng Nam được thành lập là một hành động táo bạo, khôn khéo, phù hợp với không gian, thời gian và hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ. Điều đó nói lên sự nhạy bén, tính khẩn trương, kịp thời của phong trào cách mạng ở Quế Sơn. Sau khi chi bộ ra đời, liền đó các tổ chức của Đảng trên địa bàn huyện lần lượt xuất hiện. Rồi từ các phong trào cách mạng ở tổng Xuân Phú dưới sự lãnh đạo của Chi bộ Quế Trạch – Phương Trì – Hòa Mỹ như hoạt động tuyên truyền, tập hợp các thành phần yêu nước, tổ chức rải truyền đơn, treo khẩu hiệu cổ động, vận động ủng hộ cuộc đấu tranh của công nhân, nông dân Vinh, Bến Thủy, Trường Thi, Nam Định...đã lan tỏa đến các làng xã trong huyện.
Với ý nghĩa đó, sự ra đời của chi bộ đầu tiên của huyện Quế Sơn tại Dốc Tầng sẽ mãi tồn tại trong ý thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân Quế Sơn. Nhưng nếu chỉ gợi nhớ sự kiện này qua những lần tổ chức lễ kỷ niệm thì chưa đủ. Điều cần và đủ ở đây với sự kiện lớn lao ấy phải có biểu tượng, hình ảnh trực quan để dễ thuyết phục, giáo dục cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau, là nơi cần tìm đến cho khách du lịch sau này.
Dốc Tầng – Nơi thành lập Chi bộ Đảng cộng sản Việt Nam đầu tiên của huyện Quế Sơn được UBND tỉnh Quảng Nam xếp hạng là Di tích lịch sử cấp tỉnh năm 2009. Năm 2010, Ủy ban nhân dân huyện Quế Sơn đã đầu tư xây dựng Bia Chứng tích lịch sử Dốc Tầng, tuy nhiên quy mô còn khiêm tốn; đến năm 2024, huyện tiếp tục dành nguồn kinh phí 1,2 tỷ đồng để xây dựng Nhà Bia khang trang, trang nghiêm hơn. Tuy vậy, khu di tích vẫn còn thiếu hạng mục tiểu hoa viên và tuyến đường vào chưa hoàn thiện; thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục đầu tư đồng bộ, từng bước hoàn chỉnh không gian di tích, đáp ứng yêu cầu giáo dục truyền thống và sinh hoạt văn hóa của Nhân dân.
Khi được đầu tư hoàn thiện, di tích Dốc Tầng – nơi thành lập chi bộ đầu tiên huyện Quế Sơn sẽ kết nối hài hòa với Nhà Bia ghi tên các Anh hùng Liệt sĩ, Nhà Sinh hoạt Văn hóa cộng đồng dân cư và Trường Mẫu giáo Quế Xuân 2, hình thành một quần thể văn hóa – lịch sử liên hoàn, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng và tạo điểm nhấn cảnh quan ý nghĩa cho địa phương.